TSSB nedir? Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri ve tedavi seçenekleri

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), çok stresli, korkutucu ya da sarsıcı olaylardan sonra ortaya çıkabilen bir ruh sağlığı sorunudur. NHS TSSB'yi bu şekilde tanımlıyor. WHO ise bunu son derece tehditkâr bir olaya maruz kalmanın ardından gelişen, olayı yeniden yaşama, hatırlatıcılardan kaçınma ve sürekli tehdit algısıyla giden ve haftalarca süren bir durum olarak anlatıyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Tanıyı bir uzman koyar. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa ya da acil bir durumdaysanız 112'yi arayın.

TSSB'ye hangi olaylar yol açabilir?

NHS, TSSB'ye yol açabilecek yaşantılar arasında şunları sayıyor:

• Ciddi ya da yaşamı tehdit eden kazalar
• Fiziksel ya da cinsel saldırı
• Çocukluk ya da aile içi istismar
• Polis, ambulans ekibi ve sağlık çalışanlığı gibi bazı meslekler
• Ciddi sağlık sorunları ya da yoğun bakım deneyimi
• Zor doğumlar ya da bebek kaybı
• Savaş

Aynı olayı yaşayan herkeste TSSB gelişmez.

TSSB'nin belirtileri

NHS yetişkinlerde belirtileri şöyle sıralıyor:

• Olayı hatırlatan kişilerden ya da yerlerden kaçınmak
• Olayı tam olarak hatırlayamamak
• Kendinize dair olumsuz düşünceler ve eskiden keyif aldığınız şeylerden uzaklaşmak
• İlişkilerde sorunlar ve iletişimin azalması
• Kendinizden ve dünyadan kopmuş hissetmek (ayrışma)
• Duyguları kontrol etmekte güçlük
• Ruh hali değişimleri, çökkünlük, huzursuzluk ya da öfke
• Uyku sorunları
• Kaygı ve sürekli tehlike arayışı (aşırı tetikte olma)
• Baş ağrısı, mide sorunları ya da açıklanamayan beden ağrıları

NHS, belirtilerin olaydan hemen sonra ya da aylar, hatta yıllar sonra başlayabileceğini belirtiyor.

Hangi tedaviler var?

NHS, TSSB tedavisi olarak şunları sayıyor:

• Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi (BDT): Travmatik olaya ve onunla ilgili düşüncelere odaklanan bir BDT türüdür. BDT'yi bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında anlattık.
• EMDR: Göz hareketlerinin travmatik anıları işlemeye yardım etmek için kullanıldığı bir yöntemdir. EMDR nedir yazısında ayrıntı var.
• İlaç: NHS, genellikle bir antidepresan olduğunu söylüyor. Kararı hekim verir.

WHO da TSSB için etkili psikolojik tedavilerin bulunduğunu belirtiyor. Hangi yöntemin size uygun olduğuna bir uzmanla birlikte karar verilir.

Ne zaman destek almalı?

NHS, TSSB belirtileri olduğunu düşünüyorsanız ya da tanı almış olup tedavi işe yaramıyorsa bir hekime başvurmayı öneriyor. Belirtiler olaydan uzun süre sonra da çıkabilir; bu yüzden geç kalmış hissetmenize gerek yok.

Şu durumlarda bir psikologla konuşmayı düşünün:

• Olay günlük hayatınızı hâlâ zorluyorsa
• Uyku sorunu ya da kâbus sürüyorsa; uyku için uykusuzluk neden olur yazısına bakabilirsiniz
• Kaçınma nedeniyle işinizi, ilişkilerinizi ya da yaşam alanınızı kısıtlıyorsanız
• Çökkünlük ya da yoğun kaygı eşlik ediyorsa; bunun için depresyon belirtileri ve panik atak nedir yazılarına bakabilirsiniz

Travma alanında çalışan psikologlara travma ve TSSB sayfasından, EMDR için EMDR sayfasından, Ankara'daki psikologlara Ankara psikolog sayfasından ulaşabilirsiniz. Evden çıkmak ya da yüz yüze anlatmak zor geliyorsa online psikolog sayfasına bakın. Aile içinde şiddet ya da istismar yaşıyorsanız Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 hattı destek veriyor; acil tehlikede 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Travmayı yaşayan herkeste TSSB gelişir mi?

Hayır. NHS, belirtilerin bazı kişilerde olaydan hemen sonra, bazılarında çok sonra başladığını söylüyor. Aynı olayı yaşayan herkeste TSSB gelişmez.

TSSB'de olayı sürekli anlatmak gerekir mi?

Bu psikoloğun kullandığı yönteme göre değişir. Travma odaklı BDT olaya odaklanır, EMDR başka bir çalışma biçimidir. Neyin nasıl yapılacağını ilk görüşmelerde psikologla konuşun.

TSSB'nin ilacı var mı?

NHS, genellikle antidepresan kullanıldığını belirtiyor. İlaç kararını hekim verir. Kendi başınıza ilaç başlamayın ya da bırakmayın.

TSSB ne kadar sürer?

Bunu önceden söylemek mümkün değil. NHS, tedaviye rağmen sürmesi durumunda bir hekimle ya da uzmanla konuşmayı öneriyor.

Kaynaklar

• NHS: Post-traumatic stress disorder (PTSD) (İngilizce)
• NHS: PTSD treatment (İngilizce)
• WHO: Mental disorders fact sheet (İngilizce)
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: ALO 183