Panik atak nedir? Belirtiler ve atak anında yapılacaklar

Panik atak, birden başlayan ve kısa sürede doruğa çıkan yoğun bir korku halidir. Kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve titreme gibi bedensel belirtilerle gelir. Yaşayan kişi çoğu zaman kötü bir şey olacağını, hatta öleceğini düşünür.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Göğüs ağrınız varsa ya da belirtilerin kalp veya başka bir hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığından emin değilseniz 112'yi arayın. Panik atak belirtileri başka sağlık sorunlarıyla karışabilir.

Panik atağın belirtileri

NHS, panik atak sırasında görülebilecek belirtileri şöyle sıralıyor:

• Kalbin hızlı ya da düzensiz atması
• Baygınlık hissi, terleme, bulantı
• Göğüs ağrısı
• Nefes darlığı, titreme
• Sıcak basması ya da üşüme
• Yoğun bir kötü şey olacak ya da ölecekmiş gibi hissetme
• Bedeninden kopmuş gibi hissetme

NHS'e göre çoğu panik atak 5 ile 20 dakika sürer. Bazıları bir saate kadar uzayabilir. Bazı kişiler ayda bir iki atak yaşarken bazıları haftada birkaç kez yaşayabilir.

Panik atak ile panik bozukluk farkı

Hayatında bir kez panik atak yaşayan herkes panik bozukluğu olan biri değildir. NHS, panik bozukluğu şöyle tanımlıyor: Düzenli ve beklenmedik panik ataklar, ardından da en az bir ay boyunca yeni bir atak geçirme konusunda süren endişe.

Panik bozuklukta kişi zamanla atak geçirebileceği yerlerden kaçınmaya başlayabilir. Kalabalık yerlere, toplu taşımaya ya da evden uzağa gitmekte zorlanabilir. Kaçınma arttıkça hayat daralır.

Tanıyı bir hekim koyar. Bu yazı yalnızca farkı anlamanıza yardım etmek içindir.

Panik atak neden olur?

NHS'e göre panik bozukluğun kesin nedeni tam olarak bilinmiyor. Rol oynadığı düşünülen etkenler şunlar:

• Bir yakını kaybetmek gibi travmatik ya da çok stresli bir yaşantı
• Yakın bir aile üyesinde panik bozukluk olması
• Beyindeki kimyasal ileticilerde dengesizlik

Panik atak bazen belirgin bir neden olmadan da başlayabilir. Bu, kişinin bir şeyi yanlış yaptığı anlamına gelmez.

Atak anında ne yapılabilir?

NHS, atak sırasında şunları öneriyor:

1. Olduğunuz yerde kalın. Mümkünse bir yere oturun.
2. Yavaş ve derin nefes alın. Burnunuzdan alıp ağzınızdan yavaşça verin.
3. Kendinize atağın geçeceğini hatırlatın.
4. Dikkatinizi sizi rahatlatan bir görüntüye ya da çevrenizdeki somut bir şeye verin.

Atağı durdurmak için çok uğraşmak bazen korkuyu artırabilir. Atağın geçeceğini bilmek, onunla savaşmaktan daha çok işe yarayabilir.

Ne zaman destek aramalı?

NHS, panik bozukluk belirtileri başladığında bir hekime görünmeyi öneriyor. Hekim önce belirtilerin başka bir sağlık sorunundan kaynaklanmadığını kontrol eder.

Şu durumlarda bir uzmanla konuşmayı düşünün:

• Ataklar tekrarlıyorsa
• Yeni bir atak geçirme korkusu gününüzü meşgul ediyorsa
• Bazı yerlerden ya da durumlardan kaçınmaya başladıysanız
• İşiniz, okulunuz ya da ilişkileriniz etkileniyorsa

Hangi destekler var?

NHS, panik bozuklukta bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) ve ilaç tedavisini sayıyor. BDT'de atak sırasında aklınızdan geçen düşüncelere ve kaçındığınız durumlara bakılır. Bu yöntemi bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında anlattık.

İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine psikiyatrist karar verir. NHS'e göre bu ilaçların etkisi birkaç haftada ortaya çıkar. İlacı kendi başınıza başlamayın, bırakmayın.

Türkiye'de klinik psikologların bazı durumlarda hekim yönlendirmesiyle çalışması öngörülüyor. Randevu almadan önce bunu psikoloğa sorun. Ayrıntılar psikolog ve psikiyatrist farkı yazısında.

Yakınınız panik atak geçiriyorsa

• Sakin kalın ve yanında olduğunuzu söyleyin.
• Onunla birlikte yavaş nefes alın.
• "Sakin ol" demek yerine "Buradayım, geçecek" gibi cümleler kurun.
• Göğüs ağrısı, bayılma ya da nefes alamama varsa 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Panik atak tehlikeli mi?

Panik atak çok korkutucu olsa da NHS'e göre ataklar geçer. Ancak göğüs ağrısı gibi belirtiler başka hastalıklarla karışabildiği için emin değilseniz acil yardım isteyin.

Panik atak nasıl geçer?

Atak kendiliğinden geçer. Atak sırasında yavaş nefes almak ve atağın geçeceğini kendinize hatırlatmak yardımcı olur. Ataklar tekrarlıyorsa bilişsel davranışçı terapi gibi desteklerle üzerinde çalışılabilir.

Panik atak ne kadar sürer?

NHS'e göre çoğu atak 5 ile 20 dakika sürer. Bazıları bir saate kadar uzayabilir.

Panik atak geçiren biri psikoloğa mı gitmeli?

Ataklar tekrarlıyor ya da hayatınızı kısıtlıyorsa bir uzmanla görüşmek iyi olur. Önce belirtilerin fiziksel bir nedeni olup olmadığına hekim bakar.

Son olarak

Panik atak korkutucudur ama geçer. Tekrarlıyorsa ya da hayatınızı daraltıyorsa destek almak mümkündür. Ankara'da kaygı ve panikle çalışan psikologları kaygı ve panik sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• NHS: Panic disorder (İngilizce)
• NHS: Cognitive behavioural therapy (İngilizce)