Rehber yazısı
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) nedir?
BDT, düşünce, duygu ve davranışların birbirini nasıl etkilediğine bakan bir konuşma terapisidir. Bir seansın akışını, ev ödevlerini ve kullanıldığı durumları anlattık.
Güncelleme: · 4 dk okuma
İçindekiler
Bilişsel davranışçı terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranışların birbirini nasıl etkilediğine bakan bir konuşma terapisidir. NHS'in tanımıyla BDT'de terapist, düşünme ve davranma biçiminizi değiştirmenize yardım eder.
Bu yazıda BDT'nin temel fikrini, bir seansın nasıl geçtiğini ve hangi durumlarda kullanıldığını anlattık.
Temel fikir
BDT, psikiyatrist Aaron T. Beck'in bilişsel modeline dayanır. Beck Institute'un anlatımıyla bu modele göre insanın bir durumu nasıl algıladığı, tepkisiyle durumun kendisinden daha yakından ilişkilidir.
BDT'nin çıkış noktası şudur: Bir olay bizi tek başına üzmez. Olayı nasıl yorumladığımız da duygularımızı ve ne yaptığımızı etkiler. Bu üçü birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir.
Basit bir örnek düşünelim. Bir arkadaşınız mesajınıza bir gün boyunca yanıt vermiyor.
- Düşünce: "Bana kızdı, bir şey yaptım herhalde."
- Duygu: Kaygı, huzursuzluk.
- Davranış: Tekrar tekrar telefona bakmak ya da arkadaşınızdan uzak durmak.
Aynı olayı "Yoğundur, akşam yazar" diye yorumlasaydınız duygunuz ve davranışınız da farklı olurdu. BDT bu döngüyü fark etmenize ve işinize yaramayan kısımlarını değiştirmenize odaklanır.
Bir BDT seansı nasıl geçer?
NHS'e göre BDT seanslarında genellikle şunlar yapılır:
- Zorlandığınız durumlar hakkında konuşursunuz.
- Bu durumlarda düşünce, duygu ve davranışlarınızın birbirini nasıl etkilediğine bakarsınız.
- İşinize yaramayan düşünce ve inançları sorgular, olaylara başka açılardan bakmayı denersiniz.
- Kaçındığınız şeyleri adım adım yapmak gibi davranış değişiklikleri üzerinde çalışırsınız.
- Seanslar arasında öğrendiklerinizi günlük hayatta denersiniz.
BDT genellikle bugüne odaklanır. Geçmiş de konuşulur ama asıl amaç şu anki sorunla başa çıkmanın yollarını bulmaktır.
BDT'de kullanılan teknikler
NHS, BDT seanslarında yapılan çalışmaları şöyle anlatıyor:
- Düşünceleri sorgulamak: İşinize yaramayan düşünce ve inançları sorgulamak, olaylara başka açılardan bakmayı denemek
- Duyguları fark etmek: Duygularınızı ve bedensel hislerinizi, hemen tepki vermeden fark etmek
- Davranışı değiştirmek: Kaçındığınız etkinlikleri adım adım yeniden yapmak
- Kayıt tutmak: İlerlemenizi bir çalışma kâğıdına ya da günlüğe yazmak
OKB gibi durumlarda BDT, korkularla ve takıntılı düşüncelerle yüzleşmeye dayanan çalışmaları da içerir.
Ev ödevleri
BDT'nin belirgin özelliklerinden biri seanslar arasındaki çalışmadır. NHS, öğrendiklerinizi seanslar arasında uygulamanın önemli olduğunu ve ilerlemenizi bir çizelge ya da günlükle takip etmenizin istenebileceğini yazıyor.
Örneğin bir hafta boyunca kaygılandığınız anları, o an aklınızdan geçenleri ve ne yaptığınızı kısaca not etmeniz istenebilir. Bu notlar bir sonraki seansta birlikte incelenir.
Kaç seans sürer?
NHS'e göre BDT, neden uygulandığına bağlı olarak genellikle 5 ile 15 seans sürüyor. İlk dönemin sonunda belirtiler düzelmezse ek seanslar ya da başka seçenekler önerilebiliyor.
BDT birebir, grup halinde, online ya da telefonla yapılabiliyor. Online yapılan BDT'nin etkisi hakkındaki araştırmaları online terapi etkili mi yazısında özetledik.
Hangi durumlarda kullanılır?
NHS, BDT'nin kullanıldığı durumlar arasında şunları sayıyor:
- Depresyon
- Kaygı, panik ve fobiler
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Travma sonrası stres bozukluğu
- Yeme bozuklukları
- Uyku sorunları
- Alkol ve madde kullanımıyla ilgili sorunlar
Bu liste bir tanı aracı değildir. Yaşadığınız durum için hangi yöntemin uygun olduğunu bir uzmanla konuşun. Bazı durumlarda BDT'ye ek olarak ilaç tedavisi de gerekebilir. Bu karar psikiyatriste aittir.
BDT kimlere uymayabilir?
BDT yapılandırılmış bir yöntemdir. Seanslara katılmak ve seanslar arasında çalışmak gerekir. Bu düzen herkese uymayabilir.
Geçmiş deneyimlerini ve ilişki örüntülerini daha derinlemesine konuşmak isteyenler başka yöntemleri tercih edebilir. Hangi yöntemin size uyduğunu ilk görüşmelerde psikologla konuşabilirsiniz. Diğer yöntemleri bireysel terapi nedir yazısında kısaca anlattık.
BDT uygulayan psikoloğu nasıl seçersiniz?
BDT'yi uygulamak için psikoloji lisansının üzerine ayrı bir eğitim alınır. Psikoloğa şunları sorabilirsiniz:
- BDT eğitiminizi nerede ve ne kadar sürede aldınız?
- Süpervizyon aldınız mı?
- Benim konumla BDT ile daha önce çalıştınız mı?
Sık sorulan sorular
BDT ile olumlu düşünmek aynı şey mi?
Hayır. BDT her şeyi olumlu görmenizi istemez. Düşüncelerinizin gerçeğe ne kadar uyduğuna bakmanıza ve daha dengeli bir bakış bulmanıza yardım eder.
BDT'de geçmiş konuşulmaz mı?
Konuşulur, ama odak genellikle bugündür. Amaç şu anki sorunla başa çıkma yollarını bulmaktır.
Ev ödevlerini yapmazsam ne olur?
Seanslar arası çalışma BDT'nin önemli bir parçasıdır. Yapmakta zorlanıyorsanız bunu psikoloğunuzla konuşun. Ödevler size göre ayarlanabilir.
Son olarak
BDT, düşünce, duygu ve davranış arasındaki döngüyü fark etmeye ve değiştirmeye dayanır. Genellikle kısa sürelidir ve seanslar arasında çalışma ister. Ankara'da BDT uygulayan psikologları bilişsel davranışçı terapi sayfasında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil durumda 112'yi arayın.
Ankara'da psikolog arıyorsanız
Unvanı belgeyle doğrulanmış psikologlara ilçe ve uzmanlık alanına göre bakın.