Akran zorbalığı nedir? Belirtileri ve ebeveynlerin yapabilecekleri

Akran zorbalığı, bir çocuğun yaşıtları tarafından tekrarlayan biçimde incitilmesi, alay edilmesi ya da dışlanmasıdır. Okulda, okul dışında ya da internet üzerinden olabilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Çocuğunuzun can güvenliği tehlikedeyse ya da kendine zarar verme riski varsa 112'yi arayın.

Zorbalık hangi biçimlerde olur?

Kaynaklarda zorbalığın hedefi olabilecek konular şöyle anlatılıyor: dış görünüş, saç ya da ten rengi, konuşma ya da aksan, okula devam ya da sağlık randevuları, ders başarısı ya da arkadaş çevresi, sağlık durumu ve öğretmenlerle ilişkiler.

Siber zorbalık da bunun bir biçimidir: sosyal medyada olumsuz yorumlar ve söylentiler, tehdit içeren mesaj ya da aramalar, istenmeyen iletişim.

Çocukta görülebilecek belirtiler

YoungMinds ve Newcastle hastaneleri kaynağı şunları sayıyor:

• Endişeli, kaygılı ya da çökkün görünme
• Okula ya da zorbalığın olduğu yere gitmekten kaçınma
• Açıklanamayan morluk, çizik ya da eşyalarının kaybolması ya da zarar görmesi
• Özgüvenin düşmesi
• Diğer insanlardan uzaklaşma
• Ders başarısında düşme
• Öfke patlamaları, panik
• Yeme ve uyku düzeninde belirgin değişiklik
• Okula gitmemek için bahane bulma
• Sosyal medyadan ya da mesajlardan korkma

Bu işaretler başka nedenlerden de olabilir. Tek bir işarete bakarak sonuca varmayın.

Ebeveyn olarak neler yapabilirsiniz?

Kaynaklar şunları öneriyor:

1. Dinleyin. Çocuğunuzu konuşmaya teşvik edin. Sakin kalın ve fazla şaşkın görünmeyin; aşırı tepki çocuğu bir daha anlatmaktan alıkoyabilir.
2. Olguya odaklanın. Ne, nerede, kim, ne sıklıkta sorularını sorun.
3. Kendini nasıl hissettiğini sorun ve bunu ciddiye aldığınızı gösterin.
4. Suçun çocukta olmadığını açıkça söyleyin.
5. Olayları kaydedin: tarih, saat, tanıklar, ayrıntılar.
6. Okulla görüşün. Okulun zorbalıkla ilgili politikasına bakın, öğretmen ya da yöneticiyle konuşun. Yanıt yetersizse üst yetkililere başvurun.
7. İnternette: zararlı içeriklerin ekran görüntüsünü alın, platforma bildirin, kişiyi engelleyin, gizlilik ayarlarını gözden geçirin.
8. Çocuğun kararına katılımını sağlayın. Ne yapılacağına çocuğunuzla birlikte karar verin.
9. Güvenini destekleyin. Övgü ve beceri geliştirme yoluyla özgüvenini besleyin.

Çocuğunuz sizinle konuşmuyorsa güvendiği başka bir yetişkinle konuşmayı önerin. Düşük özgüven için düşük özgüven nedir yazısına bakabilirsiniz.

Okul ne yapmalı?

Newcastle hastaneleri kaynağına göre okulun zorbalıkla ilgili bir politikası olmalı, bildirilen olayları incelemeli, gerekirse akran destek programlarından yararlanmalı ve çocuğa sürekli destek sağlamalıdır. Türkiye'de okulların bu konudaki yükümlülükleri için okulun rehberlik servisine ve idaresine başvurabilirsiniz; bu yazıda Türkiye mevzuatı anlatılmıyor.

Ruh sağlığına etkisi ve ne zaman uzmana başvurmalı?

YoungMinds, zorbalığın kaygıya, depresyona, düşük özgüvene ve travma belirtilerine yol açabildiğini ve durduktan sonra da ruh sağlığını uzun süre etkileyebildiğini belirtiyor.

Şu durumlarda bir uzmandan destek alın:

• Çocuğunuzda süren kaygı, çökkünlük ya da panik varsa; bunlar için depresyon belirtileri ve panik atak nedir yazılarına bakabilirsiniz
• Okuldaki yanıt yetersizse
• Güvenliği risk altındaysa

Çocuk ve ergenle çalışan psikologlara çocuk ve ergen sayfasından, yazıdaki ilk adımlar için çocuk psikologa ne zaman gidilir yazısından ulaşabilirsiniz. Aile içinde destek için aile terapisi nedir yazısı var. Ankara'daki psikologlar için Ankara psikolog sayfasına bakın. Aile ve çocuk konusunda danışmak isterseniz Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 hattı da destek veriyor.

Sık sorulan sorular

Çocuğum zorbalığa uğradığını söylemiyor, nasıl anlarım?

Kaynakların saydığı işaretlere bakın: okuldan kaçınma, ruh halinde ve uyku ya da yeme düzeninde değişiklik, eşyalarının kaybolması. Tek işaret yetmez. Sakin biçimde sorular sorun ve dinleyin.

Siber zorbalık da zorbalık sayılır mı?

Evet. Kaynaklar sosyal medyada söylenti ve olumsuz yorumları, tehdit içeren mesajları ve istenmeyen iletişimi siber zorbalık olarak anlatıyor.

Çocuğuma "aldırma" demek yeterli mi?

Kaynaklar çocuğu dinlemeyi, suçun onda olmadığını söylemeyi ve ne yapılacağına birlikte karar vermeyi öneriyor.

Zorbalık geçince etkisi biter mi?

YoungMinds, zorbalığın durduktan sonra da uzun vadeli etkisi olabileceğini söylüyor. Belirtiler sürüyorsa uzman desteği almak iyi olur.

Kaynaklar

• Newcastle Hospitals NHS Foundation Trust: Bullying, information for parents and carers (İngilizce)
• YoungMinds: Bullying (İngilizce)
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: ALO 183