Çocuğumu ne zaman psikoloğa götürmeliyim?

Çocuklar da yetişkinler gibi zor dönemlerden geçer. Her zor dönem bir psikolog gerektirmez. Ama bazı işaretler, bir uzmanla konuşmanın iyi olacağını gösterir.

Bu yazı ebeveynlere yol göstermek için hazırlandı. Tanı koymaz. Çocuğunuzun durumu hakkında bir uzmanla konuşmanın yerini tutmaz.

Çocuğunuz kendine zarar veriyorsa, kendine zarar vermekten söz ediyorsa ya da hayati bir tehlike varsa 112'yi arayın.

Ne zaman destek aramalı?

Her çocuk zaman zaman üzülür, korkar ya da öfkelenir. Önemli olan bu duyguların ne kadar sürdüğü ve çocuğun hayatını ne kadar etkilediğidir.

Şu durumlarda bir uzmanla konuşmayı düşünün:

• Üzüntü, kaygı ya da öfke haftalarca sürüyor ve azalmıyor.
• Çocuk okula gitmek, arkadaşlarıyla oynamak gibi olağan işlerini yapamıyor.
• Uyku, yemek ya da tuvalet alışkanlıklarında belirgin bir değişiklik var.
• Çocuk daha önce yapabildiği şeyleri yapamaz hale geldi.
• Okuldan davranış ya da ders başarısıyla ilgili tekrar eden geri bildirimler geliyor.
• Aile içinde boşanma, kayıp ya da taşınma gibi büyük bir değişiklik oldu ve çocuk bununla baş etmekte zorlanıyor.
• Sizin de ne yapacağınızı bilemediğiniz bir noktaya geldiniz.

İngiltere'de gençlerin ruh sağlığı için çalışan YoungMinds, uzman desteğinin kaygı, depresyon, kendine zarar verme, zorlayıcı ya da şiddet içeren davranışlar, yeme sorunları ve travmanın etkileri gibi konularda gerekebileceğini yazıyor.

Önce kiminle konuşulur?

Başlamak için birkaç yol var:

• Okulun rehberlik servisi: Okuldaki rehber öğretmen çocuğunuzu okul ortamında görür. Okulla ilgili konularda ilk konuşulacak kişilerden biridir.
• Aile hekimi ya da çocuk doktoru: Bazı belirtilerin fiziksel bir nedeni olabilir. Hekim bunu değerlendirebilir ve gerekirse yönlendirir.
• Çocuk ve ergen psikiyatristi: Hekimdir. Tanı koyar ve gerekirse ilaç tedavisi başlar.
• Çocuklarla çalışan psikolog: Görüşme, oyun ve psikolojik testlerle çalışır.

NHS de benzer biçimde öğretmen, okul hemşiresi ya da aile hekiminin aileleri doğru hizmete yönlendirebileceğini yazıyor. Psikolog ile psikiyatrist arasındaki farkı ayrı bir yazıda anlattık.

Çocuğunuzla nasıl konuşursunuz?

Psikoloğa gitmeden önce çocuğunuza nereye gittiğinizi anlatın. Yaşına uygun, sade bir dil kullanın.

• Küçük bir çocuğa "Duygular hakkında konuşan ve oyun oynayan biriyle tanışacağız" demek yeterli olabilir.
• Daha büyük bir çocuğa neden gittiğinizi açıkça söyleyin. Bunun bir ceza olmadığını belirtin.
• Ergenin fikrini sorun. Kendisinin de söz hakkı olduğunu bilmesi, sürece katılımını kolaylaştırır.

"Doktora gidiyoruz, iğne yok" gibi yanlış beklentiler yaratacak cümlelerden kaçının. Çocuğun güvenini kazanmak için dürüst olmak önemlidir.

İlk görüşmede ne olur?

YoungMinds'a göre ilk değerlendirmede genellikle çocuğun yaşadığı zorluklar, bunların ne zaman başladığı ve günlük hayatını nasıl etkilediği konuşulur. Çocuğun yaşına ve isteğine göre uzman sizinle birlikte ya da ayrı ayrı görüşebilir.

Bazı psikologlar ilk görüşmeyi yalnızca ebeveynlerle yapar. Randevu alırken ilk görüşmeye çocuğun da gelip gelmeyeceğini sorun.

Yanınıza şunları almanız işe yarar:

• Sizi endişelendiren durumları ve ne zaman başladıklarını anlatan kısa notlar
• Okuldan gelen geri bildirimler
• Çocuğunuzun sağlık geçmişi ve kullandığı ilaçlar

Hangi yöntemler kullanılır?

Yöntem, çocuğun yaşına ve konuya göre seçilir. NHS, çocuk ve gençler için bilişsel davranışçı terapi, danışmanlık ve aile terapisi gibi konuşma terapilerini sayıyor.

Küçük çocuklarla çoğu zaman oyun kullanılır. Oyun terapisi nedir yazısında bu yöntemi anlattık. Ergenlerle ise daha çok konuşmaya dayalı yöntemler kullanılır.

Gizlilik

Çocuk ve ergenlerle çalışırken gizlilik ebeveynler için sık sorulan bir konudur. Çocuğun terapide rahat konuşabilmesi için anlattıklarının her ayrıntısının ebeveynlere aktarılmaması gerekebilir.

NHS'e göre anlatılanlar gizli kalır, ancak çocuğun ya da başka birinin güvenliği konusunda endişe varsa bu gizlilik aşılabilir. Psikologla ilk görüşmede size neyin aktarılacağını ve neyin aktarılmayacağını konuşun.

Ebeveyn olarak siz

Çocuğunuz için destek aramak, iyi bir ebeveyn olmadığınız anlamına gelmez. Tam tersine, çocuğunuzun ihtiyacını fark ettiğinizi gösterir.

Süreçte sizin de desteğe ihtiyacınız olabilir. Birçok çocuk psikoloğu ebeveynlerle ayrıca görüşür. Gerekirse siz de bireysel destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuğumu psikoloğa götürmek için hangi yaş uygun?

Belirli bir yaş sınırı yoktur. Küçük çocuklarla oyun, büyük çocuk ve ergenlerle konuşma daha çok kullanılır.

Çocuğum psikoloğa gitmek istemezse ne yapmalıyım?

Nedenini sorun ve kaygılarını dinleyin. İlk görüşmeyi yalnız yapmayı düşünebilirsiniz. Psikolog çocuğu nasıl dahil edeceğiniz konusunda size yol gösterir.

Okuldaki rehber öğretmen ile psikolog aynı mı?

Hayır. Okullardaki rehber öğretmenler genellikle psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümü mezunudur. Farkı unvanlar yazısında anlattık.

Son olarak

Bir sorun haftalarca sürüyorsa ya da çocuğun günlük hayatını etkiliyorsa bir uzmanla konuşmanın zamanı gelmiş olabilir. Ankara'da çocuk ve ergenlerle çalışan psikologları çocuk ve ergen sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• NHS: Children and young people's mental health services (İngilizce)
• YoungMinds: Parents' guide to CAMHS (İngilizce)