EMDR nedir, nasıl uygulanır?

EMDR, "göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme" anlamına gelen İngilizce adın kısaltmasıdır. Travmatik anıların işlenmesine yardım eden bir psikoterapi yöntemidir. 1980'lerin sonunda geliştirildi.

Bu yazıda EMDR'nin nasıl uygulandığını, kimler için önerildiğini ve EMDR uygulayan bir psikoloğa neler sorabileceğinizi anlattık.

Kendinize zarar verme düşünceniz varsa ya da acil bir durumdaysanız 112'yi arayın.

EMDR'nin temel fikri

Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) 2013 tarihli rehberi EMDR'yi şöyle anlatıyor: Yöntem, olumsuz düşünce, duygu ve davranışların yeterince işlenmemiş anılardan kaynaklandığı fikrine dayanır.

Seansta kişi bir yandan travmatik anıyla ilgili aklına gelen görüntü, düşünce, duygu ve bedensel hislere odaklanır. Öte yandan iki yönlü bir uyarım yapılır. Bu uyarım çoğunlukla göz hareketleriyle yapılır. Terapist elini sağa sola hareket ettirir, kişi de gözleriyle takip eder.

WHO'ya göre EMDR'nin amacı, travmatik olayla ilgili sıkıntıyı azaltmak ve olayla ilgili daha sağlıklı inançları güçlendirmektir.

Bir EMDR süreci nasıl ilerler?

EMDR standart bir protokolle uygulanır. Süreç genel olarak şu adımlardan geçer:

1. Tanışma ve değerlendirme: Terapist geçmişinizi ve şu anki durumunuzu dinler. EMDR'nin sizin için uygun olup olmadığına birlikte karar verirsiniz.
2. Hazırlık: Yöntem anlatılır. Zorlandığınızda kendinizi sakinleştirmek için kullanabileceğiniz yollar çalışılır.
3. Anı üzerinde çalışma: Hedef anı belirlenir. Anıya odaklanırken göz hareketleri ya da başka bir iki yönlü uyarım yapılır. Her turdan sonra aklınıza gelenleri kısaca söylersiniz.
4. Kapanış ve değerlendirme: Her seans sizi sakin bir noktada bırakacak şekilde kapatılır. Sonraki seansta neyin değiştiğine bakılır.

Hazırlık aşaması atlanmamalıdır. EMDR, anıyla çalışmaya hemen başlanan bir yöntem değildir.

Travma odaklı BDT'den farkı

WHO rehberi, EMDR'yi travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle (BDT) karşılaştırıyor. İkisinin amacı benzerdir. Ama EMDR'de şunlar yoktur:

• Olayın ayrıntılı olarak anlatılması
• İnançların doğrudan sorgulanması
• Uzun süreli yüzleştirme
• Günlük ev ödevi

Bu fark bazı kişiler için önemlidir. Yaşadığı olayı ayrıntılı anlatmakta çok zorlanan biri için EMDR bir seçenek olabilir. Hangisinin size uygun olduğunu terapistle konuşun. BDT'yi bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında anlattık.

Kimler için önerilir?

EMDR özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) için önerilir:

• NHS, TSSB için önerilen psikolojik tedaviler arasında travma odaklı BDT ile birlikte EMDR'yi sayıyor.
• WHO rehberi, yetişkinlerde TSSB için travma odaklı BDT, EMDR ya da stres yönetiminin düşünülmesini öneriyor. Çocuk ve ergenlerde TSSB için de travma odaklı BDT ya da EMDR öneriliyor.

Travmatik bir olay yaşamak tek başına bir bozukluk anlamına gelmez. Olaydan sonra bir süre zorlanmak olağan olabilir. Belirtiler uzuyorsa ya da günlük hayatınızı zorluyorsa bir uzmanla görüşmek iyi olur.

EMDR herkes için uygun mu?

EMDR her durumda ilk seçenek olmayabilir. Terapist, başlamadan önce şunlara bakar:

• Şu anda güvende misiniz? Travma devam ediyorsa önce güvenlik gelir.
• Yoğun duygularla baş etmenizi sağlayacak yollarınız var mı?
• Başka bir sağlık durumu ya da kullandığınız ilaçlar var mı?

Bu değerlendirme için ilk görüşmelerde zaman ayrılır. TSSB'de ilaç tedavisi de bir seçenektir ve bu karar psikiyatriste aittir. NHS, ilaç kullanıyorsanız kendinizi daha iyi hissetseniz bile hekim söylemeden bırakmamanızı öneriyor.

Seans sırasında ve sonrasında

Anı üzerinde çalışırken duygular yoğunlaşabilir. Bu beklenen bir durumdur. Terapist seansı sizi sakin bir noktada bırakacak şekilde kapatır. İstediğiniz an durmayı isteyebilirsiniz.

Seanslardan sonraki günlerde anıyla ilgili düşünceler ya da rüyalar olabilir. Bunları not edip bir sonraki seansta konuşabilirsiniz.

EMDR uygulayan psikoloğa sorulacaklar

EMDR her psikoloğun uyguladığı bir yöntem değildir. Ayrı bir eğitim gerektirir. Türkiye'de EMDR Derneği'nin anlattığına göre yetişkinler için I. ve II. Düzey temel eğitim, çocuk ve ergenler için ayrı bir temel eğitim ve süpervizyon veriliyor. Dernek, eğitimlerin EMDR Europe onaylı olduğunu belirtiyor. Terapiste şunları sorabilirsiniz:

1. EMDR eğitiminizi nerede aldınız? I. ve II. Düzey eğitimi tamamladınız mı?
2. Süpervizyon alıyor musunuz?
3. Benim yaşadığım türde bir travmayla daha önce çalıştınız mı?
4. Hazırlık aşaması ne kadar sürecek?

Genel seçim ölçütleri için psikolog nasıl seçilir yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

EMDR hipnoz mu?

Hayır. EMDR sırasında uyanıksınız ve ne olduğunun farkındasınız. İstediğiniz zaman durabilirsiniz.

EMDR kaç seans sürer?

EMDR Derneği, EMDR'nin kısa süreli terapiler arasında yer aldığını yazıyor. Süre; sorunun türüne, kişinin yaşam koşullarına ve geçmişteki travmaların sayısına göre değişir. Hazırlık aşaması da süreye eklenir. Terapistinizle ilk görüşmelerde konuşun.

Olayı ayrıntılı anlatmak zorunda mıyım?

WHO rehberine göre EMDR, olayın ayrıntılı anlatılmasını gerektirmez. Yine de terapist hedef anıyı belirlemek için bazı bilgiler isteyecektir.

Son olarak

EMDR, travmatik anıların işlenmesine yardım eden ve TSSB için önerilen yöntemlerden biridir. Ayrı bir eğitim gerektirir. Ankara'da EMDR ile çalışan psikologları EMDR sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• Dünya Sağlık Örgütü (2013): Guidelines for the management of conditions specifically related to stress (İngilizce)
• NHS: Post-traumatic stress disorder, treatment (İngilizce)
• NHS: Types of talking therapies (İngilizce)
• EMDR Derneği: EMDR nedir?