Sosyal fobi (sosyal anksiyete) nedir? Belirtileri ve utangaçlıktan farkı

Sosyal fobi, NHS'in tanımıyla sosyal durumlara karşı uzun süreli ve bunaltıcı bir korkudur. Sosyal anksiyete bozukluğu ya da sosyal kaygı olarak da bilinir. Kişi başkalarının onu izlediğini, yargıladığını ya da utanç verici bir şey yapacağını düşünür ve bu düşünce günlük hayatı zorlaştırır.

NHS'e göre sosyal fobi genellikle ergenlik yıllarında başlar ve pek çok kişide destek almadan kendiliğinden geçmez.

Bu yazı tanı koymaz. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın.

Utangaçlıktan farkı

Yeni insanlarla tanışırken biraz çekingen olmak olağandır. Utangaç biri zamanla ısınır ve ortama uyum sağlar.

Sosyal fobide ise korku daha yoğundur ve uzun sürer. NHS'e göre sosyal fobi günlük işleri, özgüveni, ilişkileri, iş ya da okul hayatını etkiler.

Sosyal fobi belirtileri

NHS'in saydığı belirtileri üç grupta topladık:

Duygusal belirtiler

• Yabancılarla tanışmak ya da telefonda konuşmak gibi günlük sosyal durumlarda yoğun endişe
• Kızarmak ya da terlemek gibi utanç verici bir şey yapmaktan korkmak
• Sürekli izleniyor ve yargılanıyormuş gibi hissetmek
• Eleştirilmekten korkmak

Bedensel belirtiler

• Bulantı
• Titreme
• Kalp çarpıntısı

Davranışsal belirtiler

• Grup sohbetleri, başkalarıyla yemek yemek ve partiler gibi etkinliklerden kaçınmak
• Başkaları izlerken bir şey yapmakta zorlanmak
• Göz temasından kaçınmak

Günlük hayata etkisi

Sosyal fobi çoğu zaman sessizce ilerler. Kişi dışarıdan sakin görünebilir ama:

• Derste ya da toplantıda söz almaktan kaçınabilir
• Sipariş vermek ya da bir yeri aramak gibi işleri erteleyebilir
• Arkadaş davetlerini geri çevirebilir
• Bir görüşmeden sonra saatlerce "Yanlış bir şey söyledim mi?" diye düşünebilir

Bu kaçınmalar kısa vadede rahatlatır ama korkunun sürmesine yol açabilir.

Kendi başınıza deneyebilecekleriniz

NHS şunları öneriyor:

• Kaygınız hakkında bilgi edinin. Hangi durumlarda arttığını not edin.
• Nefes egzersizleri gibi gevşeme yollarını deneyin.
• Zor bulduğunuz durumları küçük adımlara bölün. Örneğin önce kısa bir telefon görüşmesi, sonra daha uzunu.
• Sohbette kendinize değil, karşınızdaki kişinin söylediklerine odaklanmaya çalışın.

Ne zaman destek aramalı?

NHS, sosyal fobiniz olduğunu düşünüyorsanız ve bu durum hayatınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir hekime görünmenizi öneriyor.

Hangi destekler var?

NHS'in saydığı seçenekler:

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Olumsuz düşünce ve davranış kalıplarını fark edip değiştirmenize yardım eder. Ayrıntılar bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında.
• Rehberli öz yardım: BDT ilkelerine dayalı bir çalışma kitabı ya da online kurs, bir uzmanın rehberliğinde yürütülür.
• İlaç tedavisi: Karar psikiyatriste aittir.

Sosyal fobi yaşayan biri için ilk görüşmeye gitmek de zor olabilir. Online görüşme bir başlangıç olabilir. Etkisi hakkında online terapi etkili mi yazısına bakabilirsiniz. İlk görüşmede neler olduğunu bilmek de rahatlatır: psikologla ilk seans.

Tanıyı hekim koyar. Randevu öncesinde psikoloğa hekim yönlendirmesi gerekip gerekmediğini sorun.

Sık sorulan sorular

Sosyal fobi ile içe dönüklük aynı mı?

Hayır. İçe dönük biri yalnız kalmayı tercih edebilir ama bundan sıkıntı duymaz. Sosyal fobide kişi çoğu zaman insanlarla olmak ister ama korku onu engeller.

Sosyal fobi çocuklarda da görülür mü?

NHS'e göre sosyal fobi genellikle ergenlikte başlar. Çocuğunuzda belirgin bir çekingenlik ve kaçınma görüyorsanız okul rehberlik servisiyle ya da bir uzmanla konuşabilirsiniz.

Online terapi sosyal fobide işe yarar mı?

Araştırmalar internet üzerinden yürütülen BDT'nin sosyal fobide yüz yüze BDT'ye benzer sonuç verdiğini gösteriyor. Ayrıntılar online terapi yazımızda.

Son olarak

Sosyal fobi utangaçlıktan fazlasıdır ve üzerinde çalışılabilir. Küçük adımlarla başlamak ve gerekirse destek almak mümkündür. Ankara'da kaygıyla çalışan psikologları kaygı ve panik sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• NHS: Social anxiety (social phobia) (İngilizce)
• Carlbring ve ark. (2018): Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy, meta-analiz (İngilizce)