Yeme bozuklukları nedir? Türleri, belirtileri ve yardım yolları

Yeme bozuklukları, yemek yeme davranışının, beden ağırlığı ve şekline duyulan yoğun kaygıyla birlikte sağlığı ve günlük yaşamı zorladığı durumlardır. WHO bunları anormal yeme davranışı ve yemekle, kiloyla ve beden şekliyle aşırı ilgilenme olarak anlatıyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Bayılma, göğüs ağrısı, ağır halsizlik gibi belirtiler varsa ya da yaşamsal bir risk görüyorsanız 112'yi arayın.

Yeme bozukluğu türleri

NHS şu türleri sayıyor:

• Anoreksiya nervoza
• Bulimiya
• Tıkınırcasına yeme bozukluğu
• Başka türlü adlandırılmış yeme ve beslenme bozukluğu (OSFED)
• Kaçıngan ve kısıtlayıcı besin alımı bozukluğu (ARFID)

Hangisinin olduğuna bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanı karar verir.

Kendinizde fark edebileceğiniz işaretler

NHS şunları sıralıyor:

• Kilonuz ve beden şekliniz hakkında çok zaman harcayarak endişelenmek
• Çok az yemek yemek
• Yedikten sonra kendini kusturmak ya da müshil kullanmak
• Aşırı egzersiz yapmak
• Üşümek, yorgun ya da başı dönüyor gibi hissetmek
• Çarpıntı ya da bayılma
• Sindirim sorunları
• Yaşınıza ve boyunuza göre aşırı kilo
• Adet düzeninin bozulması

Bu işaretlerden birkaçı olması tanı anlamına gelmez, ama dikkate alınmalıdır.

Yakınınızda fark edebileceğiniz işaretler

NHS, başkalarında görülebilecek uyarı işaretlerini şöyle sıralıyor:

• Belirgin kilo kaybı
• Yedikleri ya da kilosu hakkında yalan söylemek
• Çok hızlı yemek
• Yemeklerden sonra sık sık tuvalete gitmek
• Kilo kaybını gizlemek için bol giysiler giymek

Bir yakınınızda bu işaretleri görüyorsanız ona bir hekime başvurmasını önerebilirsiniz.

Kimlerde görülür, nedenleri neler?

NHS'e göre herkeste yeme bozukluğu gelişebilir ama en çok ergenler ve genç erişkinler etkileniyor. WHO, dünya genelinde 18 milyon kişinin yeme bozukluğu yaşadığını, bunların 4,7 milyonunun çocuk ve ergen olduğunu belirtiyor.

NHS, olası etkenler olarak şunları sayıyor:

• Ailede yeme bozukluğu, depresyon ya da madde kullanımı öyküsü
• Yeme alışkanlıkları ya da beden şekli hakkında eleştirilmek
• İnce olma baskısı
• Kaygı, düşük özgüven, mükemmeliyetçilik
• Cinsel istismar öyküsü

Düşük özgüven için düşük özgüven nedir yazısına, kaygı için yaygın anksiyete bozukluğu yazısına bakabilirsiniz.

Hangi destekler var?

NHS, ilk adım olarak mümkün olan en kısa sürede bir hekime başvurmayı öneriyor. Tedavi genellikle konuşma terapisini, bazen rehberli kendi kendine yardım programlarını ve düzenli sağlık kontrollerini içeriyor. NHS, çoğu kişinin yeme bozukluğundan iyileşebileceğini söylüyor. WHO ise aile temelli tedavi ve bilişsel temelli terapiyi etkili seçenekler olarak anıyor.

Aile temelli tedavi, çocuk ve ergenlerde ailenin sürece katıldığı bir yaklaşımdır. Bu konuda aile terapisi nedir ve çocuk psikologa ne zaman gidilir yazılarına bakabilirsiniz. Bilişsel terapi için bilişsel davranışçı terapi nedir yazısı var.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Şu durumlarda beklemeden bir hekime ya da psikologa başvurun:

• Yemekle ve kiloyla ilgili düşünceler gününüzün büyük kısmını alıyorsa
• Yemek yeme ya da yememe davranışınız kontrolünüzden çıkmışsa
• Bedensel belirtiler başladıysa
• Bir yakınınızda bu işaretleri görüyorsanız

Bireysel çalışmak için bireysel terapi sayfasındaki psikologlara ya da Ankara psikolog listesine bakabilirsiniz. Yeme bozukluklarında bedensel sağlığın takibi için hekim de sürece dahil olmalıdır.

Sık sorulan sorular

Yeme bozukluğu sadece kilo vermekle mi ilgili?

Hayır. NHS türler arasında tıkınırcasına yeme bozukluğunu da sayıyor. Ortak nokta yeme davranışının ve beden algısının hayatı ve sağlığı zorlamasıdır.

Yeme bozukluğu kimde olur?

NHS'e göre herkeste olabilir ama en çok ergenler ve genç erişkinlerde görülüyor.

Yeme bozukluğundan iyileşilir mi?

NHS, çoğu kişinin iyileşebileceğini belirtiyor. Süreç ve süre kişiye göre değişir. Destek almak bunun için önemli bir adımdır.

Çocuğumda yeme bozukluğundan şüpheleniyorum, ne yapmalıyım?

NHS, mümkün olan en kısa sürede bir hekime başvurmayı öneriyor. WHO aile temelli tedaviyi etkili seçenekler arasında sayıyor.

Kaynaklar

• NHS: Overview, Eating disorders (İngilizce)
• WHO: Mental disorders fact sheet (İngilizce)