Tükenmişlik sendromu nedir? Belirtileri ve nasıl baş edilir?

Tükenmişlik, uzun süre iyi yönetilemeyen iş stresinin sonucunda ortaya çıkan bir durumdur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tükenmişliği bir hastalık olarak değil, "meslekle ilgili bir olgu" olarak sınıflandırıyor. Uluslararası Hastalık Sınıflandırmasının 11. sürümünde (ICD-11) sağlık durumunu etkileyen etkenler arasında yer alıyor.

Bu yazı tanı koymaz. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa 112'yi arayın.

WHO'ya göre tükenmişliğin üç belirtisi

WHO, tükenmişliği üç boyutla tanımlıyor:

1. Enerjinin tükenmesi: Sürekli yorgunluk ve bitkinlik hissi
2. İşe mesafe: İşten zihinsel olarak uzaklaşmak ya da işe karşı olumsuz ve alaycı duygular beslemek
3. Mesleki verimin düşmesi: İşte eskisi kadar etkili olamamak

WHO'nun vurguladığı bir nokta önemli: Tükenmişlik kavramı yalnızca iş bağlamındaki deneyimler için kullanılır. Hayatın diğer alanlarındaki yorgunluğu anlatmak için kullanılmamalıdır.

Günlük hayatta nasıl görünür?

WHO'nun üç boyutu günlük hayatta şöyle görünebilir:

• Pazar akşamları yoğun bir huzursuzluk
• Eskiden keyif aldığınız işlerin anlamsız gelmesi
• Meslektaşlarınıza ya da müşterilere karşı sabrın azalması
• İşe odaklanmakta zorlanmak, hataların artması
• İş dışındaki zamanda da dinlenememek

Depresyondan farkı

Tükenmişlik ve depresyon bazı ortak belirtiler taşıyabilir. Yorgunluk, isteksizlik ve odaklanma güçlüğü ikisinde de görülebilir.

WHO tanımına göre tükenmişlik iş bağlamıyla sınırlıdır. Belirtiler işin dışına taşıyorsa, hayattan zevk alamıyorsanız ya da umutsuzluk hissi ağır basıyorsa bu bir depresyon işareti olabilir. NHS, depresyon belirtilerini 2 haftadan uzun süre yaşıyorsanız bir hekime görünmenizi öneriyor. Belirtileri depresyon belirtileri yazısında anlattık.

Ayrımı bir uzman yapar. Belirtilerinizi kendi başınıza tanımlamak zorunda değilsiniz.

Tükenmişlikle nasıl baş edilir?

Tükenmişlik iş ortamıyla ilgili olduğu için çözüm de çoğu zaman yalnızca kişide değil, iş koşullarında da aranır. Yine de kendi tarafınızda şunları düşünebilirsiniz:

• Yükü görünür kılın: Üzerinizdeki işleri yazın. Yöneticinizle öncelikleri konuşun.
• Sınır koyun: Mesai dışında e-posta ve mesajlara bakmamak için belirli saatler belirleyin.
• Molaları ciddiye alın: Gün içinde kısa aralar verin. Yıllık izninizi kullanın.
• Uykuya dikkat edin: Uyku sorunları varsa uykusuzluk yazısındaki önerilere bakabilirsiniz.
• İş dışı hayatı besleyin: Hareket, hobiler ve sevdiğiniz insanlarla geçirilen zaman.

Ne zaman destek aramalı?

• Önlemler almanıza rağmen yorgunluk ve isteksizlik geçmiyorsa
• Belirtiler işin dışındaki hayatınıza da yayıldıysa
• Uyku, iştah ya da ilişkileriniz belirgin biçimde etkilendiyse
• İşe gitmek düşüncesi bedensel belirtilere yol açıyorsa

Bireysel terapi, iş stresinin sizi nasıl etkilediğini anlamak ve sınır koymanın yollarını bulmak için bir alan sağlar. Bireysel terapi nedir yazısında bu görüşmeleri anlattık.

Sık sorulan sorular

Tükenmişlik bir hastalık mı?

WHO'ya göre hayır. Tükenmişlik bir hastalık olarak değil, meslekle ilgili bir olgu olarak sınıflandırılıyor.

Ev işleri ya da bakım yükü tükenmişlik yapar mı?

WHO, tükenmişlik kavramını yalnızca iş bağlamında kullanıyor. Ancak bakım yükü de ağır bir stres kaynağıdır. Zorlanıyorsanız destek almaktan çekinmeyin.

İzin almak tükenmişliği geçirir mi?

İzin dinlenmeye yardım eder. Ama işe döndüğünüzde koşullar aynıysa belirtiler geri gelebilir. Kalıcı değişiklikler için iş koşullarını da ele almak gerekir.

Son olarak

Tükenmişlik, yönetilemeyen iş stresinin sonucudur ve kişisel bir başarısızlık değildir. Belirtiler sürüyorsa bir uzmanla konuşmak iyi bir adımdır. Ankara'da bireysel görüşme yapan psikologları bireysel terapi sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• Dünya Sağlık Örgütü: Burn-out an "occupational phenomenon" (İngilizce)
• NHS: Symptoms of depression in adults (İngilizce)