Stres nedir? Belirtileri, vücuda etkisi ve başa çıkma yolları

Stres, vücudun kendini tehdit altında ya da baskı altında hissettiğinde verdiği tepkidir. NHS bunu böyle tanımlıyor. WHO ise stresi zor bir durumdan kaynaklanan endişe ya da zihinsel gerginlik hali olarak anlatıyor ve doğal bir tepki olduğunu belirtiyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Başa çıkamadığınızı hissediyor ya da kendinizi güvende tutamayacağınızdan korkuyorsanız 112'yi arayın.

Stres her zaman kötü mü?

Hayır. NHS, vücudun hızlı harekete geçmeniz için adrenalin saldığını söylüyor. WHO da ölçülü stresin günlük işleyişe yardım edebileceğini, sorunun aşırı stresle başladığını belirtiyor. Aşırı stres ruh halinizi, ilişkilerinizi ve özgüveninizi olumsuz etkileyebilir.

Stresin belirtileri

NHS belirtileri üç grupta anlatıyor:

Duygusal belirtiler

• Çabuk sinirlenme, öfke ya da ağlamaklı olma
• Endişe, kaygı, umutsuzluk ya da korku
• Karar vermekte zorlanma, zihinde yarışan düşünceler, bunalmış hissetme

Bedensel belirtiler

• Mide sorunları ve baş ağrısı
• Kas ağrıları
• Kızarıklık ya da kurdeşen gibi cilt tepkileri
• Baş dönmesi, bulantı, bayılacak gibi olma
• Yüksek tansiyon ve göğüs ağrısı

Davranışsal belirtiler

• Yeme ve egzersiz alışkanlıklarında değişiklik
• Alkol, sigara ya da madde kullanımında değişiklik
• İnsanlardan uzaklaşma ya da keyif aldığınız şeylerden kaçınma

WHO ayrıca dikkat toplamakta güçlük, uyku sorunları, iştah kaybı ya da aşırı yeme gibi belirtileri anıyor. Göğüs ağrısı gibi belirtilerin başka bir sağlık sorunundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını bir hekim değerlendirmelidir.

Stresle başa çıkma önerileri

NHS ve WHO şunları öneriyor:

1. Büyük işleri küçük parçalara bölün. NHS bunu başa çıkma önerileri arasında sayıyor.
2. Günlük bir düzen kurun. WHO yemek, egzersiz ve aile vakti için düzenli saatler önerir.
3. Uykuyu önceleyin. WHO düzenli yatış saati, karanlık ve sessiz bir yatak odası ve yatmadan önce ekranları sınırlamayı öneriyor. Uyku sorunu için uykusuzluk neden olur yazısına bakabilirsiniz.
4. Hareket edin. NHS düzenli fiziksel aktiviteyi, WHO yürüyüşü de içeren egzersizi öneriyor.
5. Güvendiğiniz kişilerle konuşun. Arkadaş, aile ya da yardım hatları destek olabilir.
6. Dengeli beslenin. WHO düzenli öğünler ve yeterli sıvıyı öneriyor.
7. Olumlu düşünmeyi deneyin. NHS günde üç şey için minnettar olduğunuzu yazmayı örnek veriyor.
8. Haber tüketimini sınırlayın. WHO, haber ve sosyal medya stresinizi artırıyorsa azaltmayı öneriyor.
9. Önceden planlayın. Stresli olacağını bildiğiniz olaylara hazırlanın.
10. Kendi başına bilişsel davranışçı terapi tekniklerini deneyin. Yaklaşımı bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında anlattık.

Stres ne zaman başka bir soruna dönüşür?

WHO, aşırı stresin kaygıyı ve depresyonu tetikleyebildiğini ya da kötüleştirebildiğini ve bunun sağlık hizmeti gerektirebileceğini söylüyor. Uzun süren yoğun iş stresi için tükenmişlik sendromu nedir yazısına, yaygın kaygı için yaygın anksiyete bozukluğu yazısına, çökkünlük için depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Ne zaman destek almalı?

NHS, stres günlük hayatınızı etkiliyorsa bir hekime başvurmayı öneriyor. Başa çıkamıyorsanız ya da kendinizi güvende tutamıyorsanız acil destek alın.

Şu durumlarda bir psikologla görüşmeyi düşünün:

• Stres haftalardır sürüyor ve geçmiyorsa
• Uykunuz, iştahınız ya da dikkatiniz bozuluyorsa
• İlişkilerinizde ya da işinizde zorlanıyorsanız
• Zararlı baş etme yollarına, örneğin alkole, yöneliyorsanız

Bireysel destek için bireysel terapi sayfasındaki psikologlara, Ankara'daki psikologlar için Ankara psikolog sayfasına bakabilirsiniz. Evden görüşmek istiyorsanız online psikolog sayfası da var.

Sık sorulan sorular

Stres ile kaygı aynı şey mi?

Değil, ama iç içe geçebilir. Stres genellikle zor bir duruma tepkidir. Kaygı ise belirgin bir neden yokken de sürebilir. WHO aşırı stresin kaygıyı tetikleyebileceğini söylüyor.

Stres bedende hangi belirtileri yapar?

NHS baş ağrısı, mide sorunları, kas ağrısı, baş dönmesi ve yüksek tansiyon gibi belirtileri sayıyor. Bu belirtilerin başka nedenleri de olabilir; hekime danışın.

Stresle tek başıma başa çıkabilir miyim?

Birçok öneri kendi başınıza denenebilir: düzen, uyku, hareket, konuşma. Günlük hayatı etkiliyorsa NHS bir hekime başvurmayı öneriyor.

Kaynaklar

• NHS Every Mind Matters: Stress (İngilizce)
• WHO: Stress (İngilizce)