DEHB nedir? Dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri, nedenleri ve destek

DEHB, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun kısaltmasıdır. NHS, DEHB'yi beynin çoğu insandan farklı çalıştığı bir durum olarak anlatıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ise sürekli bir dikkat eksikliği ve ya da hareketlilik ve düşünmeden davranma örüntüsü olduğunu, bunun okulda, işte ve sosyal hayatta işleyişi olumsuz etkilediğini söylüyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Tanıyı bir uzman koyar. Çocuğunuz kendine zarar veriyorsa ya da acil bir durum varsa 112'yi arayın.

Çocuklarda belirtiler

NHS belirtileri iki grupta anlatıyor:

Dikkat eksikliği belirtileri

• Kolay dağılmak
• Dinlemekte ve talimatları izlemekte zorlanmak
• Unutkanlık

Hareketlilik ve düşünmeden davranma belirtileri

• Enerjisinin çok yüksek olması, kıpırdanma
• Yüksek sesle konuşma, yerinde duramama
• Sırasını beklemekte zorlanma, sözünü kesme

NHS'e göre çoğu çocukta iki grup birlikte görülür, bazılarında yalnızca biri görülür. Belirtiler genellikle 12 yaşından önce başlar.

Bir davranışın DEHB'den kaynaklandığını anlamak için tek bir gözlem yetmez. Her çocuk zaman zaman hareketli ya da dalgın olabilir.

Nedenleri

NHS'e göre DEHB'nin nedeni her zaman bilinmiyor. Genlerle ve ailede görülmesiyle ilişkili olabileceği belirtiliyor. Erken doğum, epilepsi, beyin hasarı ve otizm ile birlikte görülebildiği de söyleniyor.

Tanı nasıl konur?

NHS, İngiltere'deki süreci şöyle anlatıyor:

1. Öğretmenle ya da bir hekimle konuşulur.
2. Hekim, otizm, kaygı ya da Tourette gibi başka durumları da düşünür.
3. Çocuk bir DEHB uzmanına, yani çocuk hekimine ya da çocuk psikiyatrisine yönlendirilir.
4. Uzman görüşme yapar, gelişim öyküsüne bakar, okulla iletişime geçer. Bazen bilgisayar tabanlı testler yapılır.

NHS bu sürecin bazen aylar, hatta yıllar sürebildiğini belirtiyor. Türkiye'deki süreç farklı olabilir. Kime başvuracağınızı sormak için önce çocuğunuzun hekimiyle ya da okulun rehber öğretmeniyle konuşabilirsiniz. Psikolog ile psikiyatristin rolleri için psikolog ve psikiyatrist farkı yazısına bakın.

Hangi destekler var?

NHS, DEHB'de şu desteklere yer veriyor:

• Yaşam düzeni ve egzersiz
• Okulda ve evde düzenlemeler: Görevleri küçük parçalara bölmek, net talimatlar vermek, ödül çizelgeleri
• İlaç: Hekim önerebilir. Kullanım ve doz hekimle belirlenir, kendi başınıza başlamayın ya da bırakmayın.
• Konuşma terapileri: Örneğin bilişsel davranışçı terapi

Çocukla çalışırken oyun ve gelişim temelli yaklaşımlar da kullanılır. Bu konuda oyun terapisi nedir ve çocuk psikologa ne zaman gidilir yazılarına bakabilirsiniz.

Ne zaman destek almalı?

NHS, okuldaki desteğe rağmen zorluk sürüyorsa ya da ek desteğe ihtiyaç varsa hekime başvurmayı öneriyor. Dikkatsizlik, yerinde duramama ya da dürtüsellik okulu, arkadaşlıkları ve aile hayatını zorluyorsa bir uzmana danışmak iyi olur.

Çocuk ve ergenle çalışan psikologlara çocuk ve ergen sayfasından, Ankara'daki psikologlara Ankara psikolog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

DEHB sadece çocuklarda mı görülür?

Bu yazının kaynağı çocuklardaki belirtileri anlatıyor. WHO, tanımda okulda, işte ve sosyal hayatta işleyişi etkileyen sürekli bir örüntüden söz ediyor. Yetişkinler için bir uzmana danışın.

Çok hareketli her çocuk DEHB midir?

Hayır. Çocukların hareketli olması olağandır. Belirtilerin 12 yaşından önce başlaması, süreklilik göstermesi ve işleyişi etkilemesi dikkate alınır. Değerlendirmeyi bir uzman yapar.

DEHB tedavi edilebilir mi?

WHO, psikososyal ve davranışsal müdahaleler ile uğraş ve konuşma terapisinin etkili seçenekler arasında olduğunu belirtiyor. NHS ayrıca ilaç ve yaşam düzenlemelerini sayıyor. Hangisinin uygun olduğuna hekim ve ekip karar verir.

DEHB'ye ne sebep olur?

NHS, nedenin her zaman bilinmediğini söylüyor. Genler ve ailede görülme ile erken doğum gibi bazı durumların ilişkili olabileceği belirtiliyor.

Kaynaklar

• NHS: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) (İngilizce)
• WHO: Mental disorders fact sheet (İngilizce)