Bipolar bozukluk nedir? Belirtileri, nedenleri ve destek yolları

Bipolar bozukluk, ruh halinde uç noktalar arasında gidip gelmeye yol açan bir sağlık sorunudur. NHS bunu aşırı ruh hali değişimlerinin yaşandığı bir durum olarak tanımlıyor. Kişi bir dönem çok enerjik ve coşkulu, başka bir dönem çökkün olabilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Tanıyı bir hekim koyar. Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceniz varsa ya da kriz içindeyseniz 112'yi arayın.

Mani ya da hipomani dönemi belirtileri

NHS, yükselmiş ruh hali dönemlerinde şunları sayıyor:

• Çok mutlu, heyecanlı ya da çabuk öfkelenen hissetme
• Yüksek enerji, huzursuzluk ve çok az uykuya ihtiyaç duyma
• Hızlı düşünme ve dikkati toplamakta zorlanma
• Hızlı konuşma ya da çok konuşma
• Cinsel isteğin artması
• Aşırı özgüven ya da risk alma
• Düşünmeden para harcama
• Uygunsuz söz ve davranışlar
• Bazı durumlarda sanrı, varsanı ya da kuşku

Depresyon dönemi belirtileri

Çökkün dönemde belirtiler şunlar olabilir:

• Üzgün hissetme
• Alışılmış etkinliklere ilginin kaybı
• Düşük enerji ve yorgunluk
• Çok fazla ya da çok az uyuma
• İştah değişiklikleri
• Güvensizlik ve değersizlik hissi
• Dikkat toplamakta zorlanma
• İnsanlardan uzaklaşma
• Kendine zarar verme ya da intihar düşünceleri

Bu dönemin belirtileri depresyonla benzerdir. Depresyon için depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Nedenleri neler olabilir?

NHS, bipolar bozukluğa bağlı olabilecek etkenleri şöyle sıralıyor:

• Ebeveyn ya da kardeşte bipolar bozukluk bulunması
• Çocukluk travması ya da istismar
• İlişki sorunları, yas ve maddi stres gibi zorlayıcı yaşam olayları
• Esrar ve kokain gibi eğlence amaçlı madde kullanımı
• Toxoplasma gondii adlı parazit enfeksiyonu

NHS bunları olası etkenler olarak sunuyor; bipolar bozukluğu olan herkeste hepsi görülmez.

Tedavi seçenekleri

NHS, tedavide şunları sayıyor:

• Ruh hali dengeleyici ilaçlar: Hekim kullanılacak ilacı ve dozu belirler. İlaç kullanıyorsanız kararları hekiminizle verin.
• Konuşma terapileri: Örneğin bilişsel davranışçı terapi. Bu yöntemi bilişsel davranışçı terapi nedir yazısında anlattık.
• Hastane yatışı ya da kriz ekibi desteği: Kişi risk altındaysa

WHO da psikoeğitimi, sosyal işlevselliği güçlendirmeyi ve ilaçları etkili seçenekler olarak anıyor. Psikolog ilaç yazamaz; ilaç kararını psikiyatrist verir. Bu fark için psikolog ve psikiyatrist farkı yazısına bakın.

Ne zaman destek almalı?

NHS, uzun süren ya da günlük hayatı etkileyen aşırı ruh hali değişimlerinde bir hekime başvurmayı öneriyor. Şu durumlarda beklemeyin:

• Çok az uyuyup enerjiniz hiç düşmüyorsa
• Riskli kararlar alıyor ya da çok harcama yapıyorsanız
• Çökkünlük günlerce sürüyorsa
• Gerçek olmayan şeyler görüyor ya da duyuyorsanız

Böyle bir durumda önce bir psikiyatriste ya da hekime başvurun. Terapi sürecinde psikolog size destek olabilir. Ankara'daki psikologlara Ankara psikolog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bipolar bozukluk ruh hali dalgalanmasıyla aynı mı?

Hayır. Herkesin ruh hali günden güne değişir. NHS, bipolar bozuklukta aşırı değişimlerden ve bunların uzun sürmesinden söz ediyor. Ayırt etmek için bir hekime başvurun.

Bipolar bozukluk ne kadar yaygın?

WHO, 36 milyon kişinin bipolar bozukluk yaşadığını, bunların 3,3 milyonunun 10 ile 19 yaş arasındaki ergenler olduğunu belirtiyor. Bu rakam dünya genelindeki bir tahmindir.

Terapi tek başına yeterli mi?

NHS, ilaç ve konuşma terapisini birlikte sayıyor. Hangisinin ne ölçüde gerektiğine hekiminiz karar verir.

Yakınım bipolar olabilir, ne yapmalıyım?

Sakin biçimde endişenizi paylaşın ve bir hekime başvurmasını önerin. Kriz ya da zarar riski varsa 112'yi arayın.

Kaynaklar

• NHS: Bipolar disorder (İngilizce)
• WHO: Mental disorders fact sheet (İngilizce)